5 grudnia minęła 150. rocznica urodzin Pierwszego Marszałka Rzeczpospolitej Józefa Piłsudskiego.

 

Z tej okazji odbyło się uroczyste posiedzenie Zgromadzenia Narodowego podczas którego przemówienie wygłosił prezydent Andrzej Duda. Posiedzenie było również okazją do oficjalnej inauguracji obchodów setnej rocznicy odzyskania niepodległości Polski. W swym wystąpieniu prezydent zaznaczył: „Oddajemy uroczysty hołd konspiratorowi i żołnierzowi, dowódcy i strategowi bez reszty oddanemu sprawie wolnej Polski. Czcimy pamięć człowieka o wielkiej odwadze, determinacji i sile charakteru, potrafiącego pociągnąć za sobą do boju tysiące młodych patriotów”.
Uroczystości rocznicowe odbyły się w Warszawie, Krakowie i innych miastach Polski. Hołd pamięci Marszałka oddano również w Wilnie oraz w miejscu jego urodzin, w Zułowie na wileńszczyźnie. W Wilnie odbyła się konferencja naukowa polskich i litewskich historyków: „Bez emocji. Polsko-litewski dialog o Józefie Piłsudskim”. Pozdrowienia uczestnikom konferencji przesłał premier Litwy Saulius Skvernelis.

 

*

Józef Piłsudski urodził się w roku 1867 w rodzinie drobnej szlachty polskiej osiadłej na Litwie. Był to okres tragiczny dla Polaków. Zaledwie trzy lata wcześniej upadło powstanie styczniowe po którym nastąpiły represje, konfiskaty polskich majątków oraz wywózki na Sybir. Olbrzymią rolę w wychowaniu młodego Ziuka spełniła jego matka – Maria z Billewiczów. W domu Piłsudskich czytano narodową poezję romantyczną, polskie powieści historyczne, opowiadano o walkach narodowowyzwoleńczych. Wiele lat później Piłsudski sam docenił patriotyczne wychowanie, które pozwoliło mu uzyskać miano „Ojca Niepodległości”. Jak stwierdził: „Matka przygotowała mnie do tej roli”. Życzeniem Marszałka przed śmiercią było aby jego serce zostało umieszczone w grobowcu matki w Wilnie.

W roku 1885 Piłsudski rozpoczął studia medyczne w Charkowie gdzie nawiązał kontakt z działaczami rewolucyjnej organizacji Narodna Wola. Dwa lata później został aresztowany pod zarzutem kontaktów z konspiratorami odpowiedzialnymi za zamach na cara Aleksandra II. Chociaż nie udowodniono mu świadomego udziału w tym spisku, został skazany na pięć lat zesłania na Syberię. Po powrocie do kraju w roku 1892 nawiązał współpracę z Polską Partią Socjalistyczną.

Piłsudski nie był zainteresowany ideą socjalizmu ale doceniał zalety organizacyjne PPS-u. Ważne było również to, że socjaliści wysuwali postulat niepodległości narodowej.

W roku 1900 Piłsudski zostaje aresztowany w Łodzi za udział w działalności wydawniczej partii. Przewieziony do cytadeli warszawskiej zaczyna symulować chorobę psychiczną dzięki czemu zostaje umieszczony w szpitalu, w Petersbugu. Z pomocą polskich lekarzy ucieka i wkrótce wraca do Polski.

W czasie wojny japońsko-rosyjskiej 1904-1905, udaje się do Tokio z propozycją zorganizowania polskich legionów w Japonii. Rozmawia również na temat możliwości uzyskania broni dla strukur bojowych PPS. Negocjacje te nie przynoszą spodziewanych efektów.

Podczas rewolucji 1905 r. Piłsudski tworzy Organizację Bojową PPS a po rozłamie w partii w roku 1906, zostaje przywódcą PPS-Frakcji Rewolucyjnej.

W roku 1908 dowodzi udaną akcją na pociąg rządowy pod Bezdanami czego rezultatem jest zdobycie 200 tysięcy rubli na potrzeby partii. W tym samym roku przenosi się do Galicji, gdzie za zgodą władz autriackich tworzy Związek Walki Czynnej. Organizacja ma być zalążkiem przyszłej armii polskiej.

Po wybuchu I wojny światowej Piłsudski wydaje rozkaz wymarszu pierwszego oddziału wojska polskiego do zaboru rosyjskiego. Pierwsza Kompania Kadrowa wyrusza z Krakowa 6 sierpnia 1914 roku. Nadzieje na wybuch powstania w Kongresówce nie spełniają się. Tymczasem w Galicji tworzą się legiony polskie. Piłsudski zostaje komendantem I Brygady legionów. W pierwszą rocznicę wymarszu kadrówki oznajmia: „Nie chciałem pozwolić, by w czasie gdy na żywym ciele naszej Ojczyzny miano wyrąbać mieczami nowe granice państw i narodów, samych tylko Polaków przy tym brakowało”.

W roku 1917 Piłsudski wraz ze swymi oficerami zostaje aresztowany za odmowę złożenia przysięgi wierności cesarzowi Niemiec.

Do końca wojny przebywa w twierdzy, w Magdeburgu. Powraca do Warszawy 10 listopada 1918 r. a kilka dni później staje na czele rządu odrodzonej Rzeczpospolitej obejmując funkcję Naczelnika Państwa. Dowodzi walką o granice odbudowującej się ojczyzny. W marcu 1920 r. zostaje mianowany Marszałkiem Polski.

Piłsudski uważał, że największym wrogiem Polaków jest Rosja (carska lub bolszewicka). Popierał ideę federacji z niepodległą Ukrainą, która oddzielałaby Rzeczpospolitą od Moskwy. W tym celu, w kwietniu 1920 r., podjął wraz z narodowymi wojskami Ukrainy wyprawę na Kijów. Po zdobyciu ukraińskiej stolicy następuje jednak kontrofensywa bolszewików. W sierpniu Armia Czerwona dochodzi do przedmieść Warszawy. Polsce zagraża upadek dopiero co odzyskanej niepodległości. W bitwie nad Wisłą (zwanej również bitwą warszawską) bolszewicy zostają pokonani i odrzuceni daleko na wschód.

W roku 1922 Marszałek wycofuje się z życia politycznego. Cztery lata później zaniepokojony wewnętrznymi walkami i brakiem stabilnych rządów wkracza na czele wiernych oddziałów do Warszawy. W wyniku tzw. przewrotu majowego obejmuje władzę ale odmawia przyjęcia urzędu prezydenta.

Tragedią dla Piłsudskiego było to, że w wyniku walk w stolicy śmierć poniosło kilkaset osób – wojskowych i cywilów. Jednak w rezultacie zmian politycznych Polska wchodzi w okres stabilizacji i postępu.

Józef Piłsudski umiera 12 maja 1935 r. Jego pogrzeb stał się wielką manifestacją jedności narodowej. Marszałek został pochowany w podziemiach Katedry Wawelskiej. Nad jego trumną widnieje napis: „Zwyciężyć i spocząć na laurach to klęska. Być zwyciężonym i nie ulec to zwycięstwo”.

 

Kazimierz Wierzbicki